Arma nasıl takılır: dikerek, cırtla ya da ütüyle yapıştırarak

Arma giysiye kaç yolla takılır?

Arma, logonun ayrı bir kumaş zemine işlenip kenarı kapatılarak bağımsız bir parça olarak üretildiği nakıştır. Siparişin, yani arma yaptırma aşamasının kararlarından biri, bu parçanın giysiyle nasıl buluşacağıdır. Arka yüz üretim sırasında belirlenir; sonradan değiştirmek çoğu zaman armayı yeniden yapmak demektir. Takma yöntemini sipariş vermeden önce seçmek bu yüzden önemlidir.

Pratikte üç yol var: kenarından dikmek, cırt bantla takmak ve ütüyle yapışan (tutkallı) arka yüzle yapıştırmak. İğneyle tutturmak da mümkündür, ama iş kıyafetinde kalıcı bir çözüm değildir. Söküp takma ihtiyacı olan ekipler için cırtlı arma ayrı bir üründür. Aşağıda üç yöntemin nerede işe yaradığını ve nerede sorun çıkardığını sırayla anlatıyoruz.

Dikme, cırt ve ütü: hangisi hangi işe uyar?

Karar, armanın ne kadar süre aynı kalacağına ve giysinin nasıl yıkandığına göre verilir. Üç yöntemi aynı ölçütlerle yan yana koyduk:

Tablodaki ayrım sipariş masasında tek bir soruya iner: arma giysinin ömrü boyunca aynı mı kalacak, yoksa kişi, birim ya da görev değiştikçe yenilenecek mi? İlkinde dikme, ikincisinde cırt doğru cevaptır. Yapıştırma ikisinin arasında değil, yanında duran bir kolaylıktır. Zemin ve kenar seçeneklerini nakışlı arma çeşitleri sayfasında topladık.

Arma nasıl dikilir?

Arma, kenar bitişinin hemen iç tarafından, kenarla aynı ya da kumaşa yakın renkte iplikle düz dikişle dikilir. Merrow overlokla sarılmış yuvarlak ve kalkan armalarda iğne, overlok sargısının iç sınırında yürür; saten kenarlı, girintili formlarda kenar hattının içinden gidilir. Köşelerde iğne kumaşta bırakılır, ayak kaldırılıp kumaş döndürülür; aksi hâlde köşe açıkta kalır ve ilk yıkamada kalkar.

En sık yapılan hata kumaşı germektir. Tişört, sweatshirt ve forma gibi esneyen örme zeminlerde arma kumaş gerilerek dikilirse, yıkamadan sonra kumaş toplanır ve armanın çevresi dalgalanır. Giysi düz bir masada, doğal hâlinde yatırılır; arma önce birkaç toplu iğneyle ya da geçici yapışkanla sabitlenir, sonra dikilir.

Konumu işaretlemek dikişten önce gelir. Sol göğse takılan arma genellikle 7,5–10 cm genişlikte olur ve beden aralığına göre sabit bir şablonla yerleştirilir. Kol ve sırt konumlarında kurumun kıyafet talimatı ya da onaylı numune esas alınır. Okul formalarında sık sorulan konum sorularını okul arması nereye dikilir yazısında, genel ölçü tablosunu nakış logo ölçüleri rehberinde bulabilirsiniz.

Cırtlı arma nasıl takılır?

Cırt bandın iki yüzü vardır: kancalı sert yüz ve ilmekli yumuşak yüz. Kancalı yüz armanın arkasına, yumuşak yüz giysiye dikilir. Sıra bu yöndedir, çünkü giyside kalan yumuşak yüz arma takılı değilken başka kumaşlara tutunmaz ve yıkamada öteki giysileri yıpratmaz.

Giysideki yumuşak panel armadan biraz büyük tutulur; arma hafifçe kaysa bile kenarı panelin dışına taşmaz. Panel de kenarından giysiye dikilir, yani cırtlı sistemde de bir kez dikiş vardır. Fark, bu dikişin armada değil panelde olmasıdır. Birçok taktik yelek ve iş montu yumuşak paneli hazır getirir; o durumda yalnızca kancalı arma yeter.

Özel koşullu giysilerde malzeme de standarda uymalıdır. Alev geciktirici giyside standart cırt bant ve polyester iplik ısıda erir; arma, cırt ve iplik giysinin standardına uygun malzemeden seçilir ve uygulama giysi üreticisinin onayıyla planlanır. Yüksek görünürlüklü yelekte arma yansıtıcı bandın üzerine gelmez ve floresan alanı, giysinin sınıfını düşürecek kadar kapatmamalıdır.

Ütüyle yapışan arma nasıl uygulanır, ne kadar dayanır?

Ütüyle yapışan armanın arkasında ısıyla eriyen bir tutkal katmanı bulunur. Arma yerine konur, üstüne ince bir bez serilir ve ısı ile basınç birlikte uygulanır; tutkal eriyip kumaşın liflerine işler, soğuyunca sertleşir. Sıcaklık, süre ve basınç tutkalın üreticisine ve kumaşa göre değişir. Ev ütüsü basıncı eşit dağıtmadığı için pres daha güvenilir sonuç verir.

Her kumaş buna uygun değildir. Naylon, viskon, deri ve vinil ısıda yanar ya da erir; su itici kaplamalı mont kumaşında tutkal yüzeye tutunmaz. Pamuklu dokuma, kanvas ve kot en iyi sonucu verir. Polar ve havlu gibi havlı yüzeylerde tutkal havın içinde kaybolur, arma çoğu zaman düzgün oturmaz.

Dayanım konusunda açık olalım: yapıştırılmış arma, sık ve sıcak yıkanan iş kıyafetinde zamanla kenardan kalkar. Bu yüzden ütüyle yapışan arka yüz bizde talebe göre değerlendirilir; kalıcı kullanımda yapıştırılan armanın ayrıca kenarından dikilmesini öneririz.

İsimlik ve küçük armalarda ne değişir?

İsimlik ve küçük armalar aynı üç yöntemle takılır, ama küçük parçada hata payı daha azdır. Dar bir şeridi kenarından dikmek büyük bir armaya göre daha titiz iş ister: köşeler sık döner, montaj dikişi yazıya yaklaşır ve eğri giden bir sıra hemen göze çarpar.

Personeli sık değişen işletmelerde isimlik bu yüzden çoğunlukla cırtla planlanır. Giysinin göğsüne bir kez yumuşak panel dikilir; çalışan değiştiğinde yalnızca şerit yenilenir. Aynı mantık logoda da işler: ana logo dikilir, değişen birim ya da görev bilgisi cırtlı kalır. Kumaş şeride işlenen cırtlı isimlik yalnızca kumaş ve nakıştan oluşur; metal ve plastik isimlik üretmiyoruz.

Eski arma nasıl sökülür?

Dikilen arma, montaj ipliği arkadan küçük bir dikiş sökücüyle kesilerek çıkarılır; bıçak kumaşa değil ipliğe değmelidir. Arma çıktıktan sonra iğne delikleri ve armanın altında kalan kumaşın daha koyu rengi görünebilir, çünkü o alan uzun süre ışıktan ve yıkamanın aşındırmasından korunmuştur. Yeni armayı eskisinden biraz büyük seçmek bu izi kapatır.

Yapıştırılmış arma, tutkal yeniden ısıtılıp yumuşatılarak kenarından yavaşça kaldırılır; kumaşta tutkal kalıntısı kalabilir. Cırtlı armada sökme zaten yöntemin kendisidir, giyside yalnızca yumuşak panel kalır. Sık değişen bilgiler için bu yüzden baştan cırt planlamak, her değişiklikte dikiş sökmekten daha az iz bırakır.

Siparişte hangi takma kararlarını netleştirmelisiniz?

Arka yüz armanın bir parçası olduğu için şu kararlar sipariş sırasında verilir:

• Takma yöntemi: dikilir, cırtlı ya da talebe göre ütüyle yapışan
• Cırtlı ise giysideki yumuşak panelin hazır olup olmadığı ve kimin dikeceği
• Arma ölçüsü ve her giyside kaç konum olduğu
• Giysinin kumaşı ve nasıl yıkandığı: ev tipi makine mi, endüstriyel çamaşırhane mi
• Armanın sizin logonuz mu, yoksa tescilli bir marka ya da kurum işareti mi olduğu

Armaları ayrı parça olarak teslim ederiz; giysiye dikimin kimde yapılacağı teklif aşamasında netleşir. Tescilli marka ve kulüp logolarını ve resmî kurum işaretlerini yalnız hak sahibinin ya da yetkilendirdiği kurumun yazılı siparişiyle işleriz. Numuneyi bir giysinin üzerinde görmenizi öneririz; numunenin kapsamı teklifte yazılır ve seri üretim onayınızdan sonra başlar.